Met de auto op noorderlichtjacht vanuit Tromsø

Tromsø houdt de hemel al lang in de gaten. Het Noorse Instituut voor Kosmische Fysica werd hier in 1928 opgericht, en zijn lange meetreeksen van het poollicht, het magnetisch veld en de ionosfeer worden vandaag voortgezet door het Geofysisch Observatorium Tromsø van UiT, de Arctische Universiteit van Noorwegen. Sinds 1971 staat het Nordlysobservatoriet, het poollichtobservatorium van de universiteit, hoog boven de stad bij het meer Prestvannet, omringd door bos.

De reden is simpel. Tromsø ligt in de poollichtzone, de gordel rond de magnetische pool waar het noorderlicht het vaakst te zien is. Op een heldere, donkere nacht kan het recht boven je hoofd staan. Het probleem is de stad zelf. Een van de tips van de Amerikaanse dienst NOAA om het poollicht te zien is: ga weg van de lichten van de stad – en Tromsø is een stad van bruggen, havens en verlichte straten. Dus gaan mensen rijden. Over de bruggen naar Kvaløya, of oostwaarts over de E8 richting Lyngen en Finland, op zoek naar een gat in de wolken en een plek om te stoppen.

Waar je naar zoekt

Visit Tromsø noemt als seizoen eind augustus tot begin april en voegt de twee voorwaarden toe die ertoe doen: een heldere hemel en duisternis. Het poollicht kan er overdag ook zijn, benadrukt het Space Weather Prediction Center van NOAA, maar het is alleen zichtbaar als het donker is. De mooiste vertoningen komen volgens het centrum meestal binnen een uur of twee rond lokale middernacht, tussen 22.00 en 02.00 uur. Volle maan laat het poollicht zwakker lijken, maar verandert niets aan hoe helder het werkelijk is.

Het getal dat iedereen checkt, is de Kp-index. Die loopt van 0 tot 9 en meet de geomagnetische activiteit over een periode van drie uur. Bij lage waarden ligt de poollichtovaal ver naar het noorden en is het licht zwak; als Kp stijgt, schuift de ovaal richting de evenaar, met ongeveer 2 graden magnetische breedte per stap, en wordt het poollicht helderder en actiever. Maar geen enkele index kan een heldere hemel beloven.

De wolken beslissen over de meeste nachten. Yr, de weerdienst van het Noorse Meteorologisch Instituut en de omroep NRK, publiceert een eigen noorderlichtverwachting tot drie dagen vooruit, plus een kortetermijnverwachting. Het advies: de beste omstandigheden zijn een donkere, wolkeloze hemel; dunne, hoge bewolking kan doorzichtig genoeg zijn om erdoorheen te kijken, terwijl lage bewolking meestal dicht is en het zicht blokkeert. Daarom is de jacht een autorit. Je gaat naar de plek waar de verwachting een gat in de wolken laat zien, en dat kan verschuiven terwijl je onderweg bent.

Het donkere seizoen

Van ongeveer 27 november tot 15 januari komt de zon boven Tromsø helemaal niet op. Visit Tromsø noemt dit de poolnacht. Het is niet de hele dag pikdonker: rond het middaguur is er een tijdje blauwe schemering. Door de bergen rond de stad is de terugkerende zon vanuit het centrum meestal pas later in januari te zien.

Voor een automobilist betekent dat twee dingen. Er is veel duisternis om het licht in te zoeken, en bijna al het rijden gebeurt erin. Plan de lange etappes midden op de dag, als er licht aan de hemel is, en bewaar de avonden voor de kortere ritjes de stad uit.

Naar het westen: over de bruggen naar Kvaløya

De snelste weg uit het licht gaat naar het westen. Vanaf Tromsøya, het eiland waarop de stad ligt, steekt de Sandnessundbrua over naar Kvaløya. Ze werd in 1973 geopend, is 1.220 meter lang en heeft een hoofdoverspanning van 150 meter, aldus de Noorse encyclopedie Store norske leksikon. In het oosten loopt de Tromsøbrua uit 1960 – 1.036 meter lang en in het midden 36 meter hoog – naar het vasteland en de IJszeekathedraal. De kerk is ontworpen door Jan Inge Hovig en werd in 1965 ingewijd.

Kvaløya is een groot, bergachtig eiland, met aan de ene kant de gloed van de stad en aan de andere de open zee. Op onze driedaagse route gaat de eerste dag naar Ersfjordbotn, een klein dorp aan het eind van een fjord omringd door steile toppen en een van de makkelijkst bereikbare donkere plekken vanuit Tromsø. Houdt de verwachting stand, dan loopt de weg door naar Sommarøy op de westpunt van het eiland.

Naar het oosten: de E8, Lyngen en de weg naar Finland

Als de kust onder de wolken ligt, trekken veel mensen het binnenland in. De E8 loopt van Tromsø naar Nordkjosbotn, waar ze tot Skibotn aan de Lyngenfjord samenvalt met de E6. Onderweg leidt de afslag naar Breivikeidet naar de veerboot over de Ullsfjord naar Svensby en de Lyngen-Alpen in. Store norske leksikon beschrijft het gebergte als bijna 80 km lang, maar nergens breder dan 15 km, met zo’n 140 gletsjers; de hoogste top, de Jiehkkevárri, is 1.834 meter hoog en de hoogste berg van Troms.

De overtocht tussen Breivikeidet en Svensby duurt ongeveer 20 minuten, en de veerboten in Lyngen varen het hele jaar, schrijft Visit Tromsø. Reserveren kan niet. Controleer voor vertrek de actuele dienstregeling, want wie op een winteravond de laatste boot mist, heeft een lange omweg voor de boeg.

Vanaf Skibotn klimt de E8 door het Skibotndalen naar de Finse grens en verder naar Kilpisjärvi. Reisorganisaties rijden noorderlichttochten vanuit Skibotn en wijken uit naar Kilpisjärvi als de omstandigheden daar beter zijn – de hele logica van de jacht in één zin. De weg zelf verdient respect. Statens vegvesen, de Noorse wegbeheerder, beschrijft hem als smal, met over grote delen een slecht tracé en ongunstige hellingen, en als een belangrijke vrachtroute tussen Noord-Noorwegen en Finland waar zware voertuigen het vooral in de winter moeilijk hebben.

Waar je niet moet stoppen

De meest gemaakte fout heeft niets met de hemel te maken. Iemand ziet groen boven de fjord, remt en stopt op de rijbaan. De Noorse verkeersregels verbieden stilstaan in een onoverzichtelijke bocht, in een tunnel, op een heuveltop of op elke andere onoverzichtelijke plek, en binnen 5 meter van een kruispunt. Op een donkere, smalle weg in de sneeuw zijn zulke plekken overal.

De richtlijnen van Visit Tromsø voor noorderlichttoerisme vragen automobilisten op te letten waar ze stoppen en anderen te laten passeren. Ze vragen bezoekers ook de haltes en parkeerhavens langs de weg te respecteren: vrachtwagenchauffeurs en andere beroepschauffeurs gebruiken die vaak voor hun verplichte rusttijd. Loop niet op de weg – de wegen in het noorden zijn donker en bochtig, met veel verkeer, staat in de richtlijnen – en trek een reflecterend hesje aan als je uitstapt. Loop niet door andermans tuin voor een beter uitzicht.

Rendieren en elanden

Dezelfde richtlijnen waarschuwen dat elanden en rendieren vaak op de weg opduiken. Statens vegvesen voegt eraan toe dat strooizout in gebieden met veel rendieren de dieren naar de rijbaan kan lokken, en dat kuddedieren zelden alleen komen: zie je er één, rem dan voorzichtig af en reken op meer. In 2023 riep de dienst automobilisten in het noorden op om bij rendieren in tunnels langzaam te rijden en te toeteren, maar niet uit te stappen.

Een dier aanrijden is niet strafbaar; het niet melden wel. Bel de politie op 02800, beveilig de plek met een gevarendriehoek en alarmlichten, en probeer het dier niet zelf te doden, tenzij de politie daar toestemming voor heeft gegeven.

Voor je vertrekt

Banden. De Noorse regels eisen in elk seizoen banden in goede staat die passen bij het voertuig en het wegdek, met een profieldiepte van minstens 3 mm. In Nordland, Troms en Finnmark zijn spijkerbanden toegestaan van 16 oktober tot 30 april, en buiten die data als de omstandigheden dat vereisen. Vraag bij het boeken na wat je huurauto onder heeft.

Check de weg en het weer. Statens vegvesen raadt aan om voor vertrek altijd de verkeersberichten en de weersverwachting te checken op vegvesen.no/trafikk, en in een gevaarlijke situatie de verkeerscentrales te bellen op 175. Rijdt het verkeer in konvooi, haal dan nooit de leidende auto in, keer niet om voor het einde en verlaat je auto niet als het konvooi stilstaat.

Pak in voor een lange nacht. De wegbeheerder raadt warme kleren, een zaklamp, een deken en eten aan, plus een schep, een sleepkabel en startkabels. Tank in de stad; tankstations worden snel schaars zodra je die verlaat.

Geen garanties. Het poollicht is nooit zeker, en niemand kan het voor een bepaalde nacht beloven. De bronnen zijn het eens over de twee voorwaarden die het nodig heeft: duisternis en een heldere hemel.

Onderweg. Onze driedaagse rondrit vanuit Tromsø gaat de eerste dag over Kvaløya en neemt de tweede dag de veerboot over de Ullsfjord naar de Lyngen-Alpen, met de avonden vrij om er opnieuw op uit te gaan als de verwachting goed is.