Over de bevroren Oostzee: de ijswegen van Estland

Op de ochtend van 8 februari 2026 opende de Estse Transportdienst om negen uur een weg die een week eerder nog niet bestond. Hij liep 17 kilometer over de bevroren zee tussen Tärkma op Hiiumaa en Triigi op Saaremaa, de twee grootste eilanden van het land. Begin van de middag stonden er volgens ERR News aan de kant van Hiiumaa zo’n 20 auto’s te wachten om over te steken, en aan de kant van Saaremaa zo’n 60.

Minder dan drie weken eerder had dezelfde dienst nog gezegd dat er die winter helemaal geen ijswegen zouden komen. Dat is het eerste wat je moet begrijpen van de Estse ijswegen, de jääteed. Het zijn echte openbare wegen, met borden, regels en patrouilles, maar ze bestaan alleen als zowel de zee als het budget het toelaten, en in de meeste recente winters deed geen van beide dat.

Zeven routes op papier

De Transportdienst (Transpordiamet) noemt zeven officiële ijswegen: Heltermaa–Rohuküla, Kuivastu–Virtsu, Sõru–Triigi, Rohuküla–Sviby, Lao–Kihnu, Haapsalu–Noarootsi en Laaksaare–Piirissaare. In gewone aardrijkskunde: het vasteland naar Hiiumaa, de oversteek Virtsu–Kuivastu die het verkeer tussen het vasteland, Muhu en Saaremaa draagt, Hiiumaa naar Saaremaa, het vasteland naar Vormsi, het vasteland naar Kihnu in de Golf van Riga, een kortere weg over de baai van Haapsalu naar het schiereiland Noarootsi en, ver in het oosten, het eilandje Piirissaar in het Peipusmeer.

De dienst legt ze niet zelf aan. Hij bestelt elke weg bij een aannemer, die het ijs onderzoekt, het spoor aanlegt en onderhoudt, het verkeer regelt, patrouilleert en over de toestand rapporteert; de dienst houdt toezicht op het contract. In 2026 was de aannemer Verston Eesti OÜ.

De langste van de zeven is de oversteek van Rohuküla op het vasteland naar Heltermaa op Hiiumaa. Toen Hiiu Teed OÜ, dat de weg sinds december 2002 had aangelegd en onderhouden, hem in maart 2011 opende, was hij 25,6 km lang, en moederbedrijf Nordecon noemde hem de langste ijsweg voor openbaar gebruik in Europa. De lengte hangt af van het ijs: door de jaren heen lag die ergens tussen 25 en 29 km, aldus het bedrijf.

Sommige winters, niet de meeste

Een lijst van zeven routes wekt een verkeerde indruk. De wegen gaan alleen open als het ijs goed genoeg is, en zelfs in een koude winter gaan ze niet allemaal open.

De winter van 2011 was gul: volgens Postimees gingen er zes ijswegen open. In 2013 waren het er drie, naar Kihnu (12 km), naar Vormsi (9,6 km) en over de baai van Haapsalu naar Noarootsi (3,9 km). In 2017 gingen alleen de weg over het Peipusmeer en de weg Haapsalu–Noarootsi open, vanaf 23 januari en 10 februari, en beide gingen weer dicht toen er scheuren en een laag water op het ijs verschenen; de weg naar Vormsi werd uitgezet, maar nooit opengesteld voor voertuigen. In maart 2018 werd een weg van 16,7 km tussen Triigi en Tärkma de vierde ijsweg van die winter, terwijl de Wegendienst liet weten dat hij Heltermaa–Rohuküla, Lao–Kihnu en Virtsu–Kuivastu helemaal niet zou openen.

Daarna hielden de ijswegen grotendeels op. De weg over het Peipusmeer naar Piirissaar was er in 2019 en opnieuw in februari 2021, toen een spoor van 8 km openging met een gewichtsgrens van twee ton en een maximumsnelheid van 30 km/u op hobbelig ijs; ERR telde in de eerste twee dagen meer dan 200 autoritten. Op zee niets. In januari 2026 vertelde Hannes Vaidla, hoofd van de westelijke regio van de Transportdienst, aan ERR dat de dienst geen budget had voor ijswegen, dat het weer er sowieso geen toeliet en dat de behoefte was veranderd: alle veerboten zijn nu ijsklasse en varen het hele jaar.

Toen kwam de kou. Zee-ijs en laag water op de route Rohuküla–Heltermaa verstoorden de veerdiensten, bewoners waren al met tientallen auto’s op eigen houtje over de bevroren Soela-straat gereden, en de staat betaalde voor een officiële weg. ERR schatte de kosten op zo’n € 120.000.

Hoe een weg wordt gemaakt

Voordat iemand erop rijdt, wordt er in het ijs geboord. Op de weg tussen Hiiumaa en Saaremaa boorden ingenieurs in 2026 keer op keer om de dikte en structuur van het ijs te meten, meldde ERR News, waarbij ze letten op de kleur, de breuken en tekenen van water dat eronder stroomde. Zwakke plekken werden dichter op elkaar getest. Bij onderzoek waren stukken gevonden waar het ijs minder dan 20 centimeter dik was, wat de dienst gevaarlijk dun vond. Toen de weg Haapsalu–Noarootsi in 2018 werd voorbereid, meldde ERR dat het ijs over de hele route minstens 24 centimeter dik moest zijn.

Daarna wordt de route gemarkeerd, vanaf beide oevers tegelijk. Daar waren in 2026 honderden markeringen en verkeersregelingsmiddelen voor nodig, met takken langs het spoor. Waar het ijs scheurt, leggen ploegen tijdelijke bruggetjes over de spleet; de weg tussen Hiiumaa en Saaremaa had er op de openingsdag een bij de 2,8 km.

Niets ervan is blijvend. De Transportdienst controleert het ijs elke ochtend en maakt via zijn verkeerscentrale bekend welke wegen die dag opengaan. Een weg kan op korte termijn dichtgaan als het weer of het ijs verandert, en de waarschuwing op de eigen pagina van de dienst is onomwonden: rijd geen ijsweg op die niet officieel is geopend.

De regels op het ijs

De regels hangen op borden bij elke oprit, en de Transportdienst publiceert ze volledig. Ze zijn kort, en elke regel doet ertoe.

Alleen bij daglicht. IJswegen zijn alleen overdag open, en ze gaan dicht als het zicht onder de 300 meter zakt. In 2026 was de weg tussen Hiiumaa en Saaremaa open van 8:30 tot 17:00 uur, en kon de laatste auto om 16:30 uur het ijs op. Rijden in een sneeuwstorm, in mist of in het donker is verboden.

Let op de snelheidsband. De aanbevolen snelheden zijn tot 25 km/u, of 40 tot 70 km/u. Tussen 25 en 40 km/u kan een rijdende auto volgens de dienst een resonantiegolf in het ijs opwekken waardoor het kan breken. Je kruipt dus, of je rijdt stevig door, en je blijft niet daartussenin hangen. Oneffen stukken moet je langzaam nemen.

Houd afstand. Voertuigen rijden alleen bij de gemarkeerde opritten het ijs op, met minstens twee minuten ertussen, en houden minstens 250 meter afstand tot het voertuig voor hen. Inhalen is verboden, en tweerichtingsverkeer op dezelfde rijstrook ook. Je mag de gemarkeerde weg niet verlaten.

Niet stoppen. Stoppen op de ijsweg is verboden. Te hard rijden ook.

Gordels los. Dit is de regel die bezoekers verrast. Op een Estse ijsweg moeten de gordels los zijn, en moeten de deuren makkelijk open kunnen.

Opletten en melden. Sla het telefoonnummer van de toezichtsdienst van de ijsweg op van het bord bij de oprit voordat je het ijs op rijdt. Meld gevaarlijke veranderingen in het ijs, niet-gemarkeerde gevaren of stilstaande voertuigen meteen aan hen. Laat het ijs niet toe dat je verder rijdt, keer dan onmiddellijk om en waarschuw andere bestuurders en de patrouille.

Gewicht. De pagina met de algemene regels noemt geen vaste gewichtsgrens; die wordt per weg vastgesteld. In 2026 waren alle drie de zeewegen, naar Saaremaa, Kihnu en Vormsi, bedoeld voor voertuigen tot 2,5 ton, dezelfde grens die Postimees in 2013 meldde. De weg over het Peipusmeer in 2021 liet twee ton toe.

De winter van 2026

De weg tussen Hiiumaa en Saaremaa zou maximaal 30 dagen open zijn. Het werden er een stuk minder. Half februari moest hij dicht toen er scheuren ontstonden doordat de zeespiegel steeg, en hij ging weer open op een iets gewijzigde route, met bruggetjes over de scheuren.

Intussen waren er nog twee opengegaan. De weg van 12 km van Lao in de provincie Pärnu naar Kihnu ging open op zaterdag 14 februari. De weg van 10 km naar Vormsi ging de dag daarna open, de eerste officiële ijsweg daar in jaren. Op zee waren dit de eerste officiële ijswegen sinds 2018; ERR sprak van de eerste in acht jaar.

Vormsi liet zien wat een ijsweg met een klein eiland doet. Er wonen in de winter zo’n 180 mensen. Met de veerboot ruim een week uit de vaart bracht de ijsweg voorraden binnen en konden bewoners naar het vasteland rijden om te tanken; hij bracht ook bezoekers. Op werkdagen reden er zo’n 100 auto’s over, meldde ERR News; op een zaterdag reden er binnen een paar uur meer dan 160 over, en werden er ongeveer 100 stickers uitgedeeld om bewoners voorrang te geven in de rij. Niet elke bezoeker was er klaar voor. De afstand van 250 meter werd niet aangehouden, snelheidslimieten werden genegeerd en sommige buitenlanders in lage huurauto’s werden teruggestuurd.

Op 21 februari gingen alle drie de wegen dicht vanwege het weer: water op het ijs naar Saaremaa, een sneeuwstorm op weg naar Kihnu, stijgend water en sneeuw bij Vormsi. De weg tussen Hiiumaa en Saaremaa ging op 27 februari definitief dicht, na 13 dagen in gebruik. De laatste twee sloten begin maart, toen de opritten onder zeewater kwamen te staan en de dooi de sporen begon aan te tasten. De eindstand, van de Transportdienst via ERR: 2.449 voertuigen op de weg Saaremaa–Hiiumaa, 2.104 naar Kihnu in acht dagen en 2.332 naar Vormsi in tien.

Naar Piirissaar kwam er geen officiële weg. Met zo’n 30 vaste bewoners en ijs van zo’n 40 centimeter dik redde het eiland zich met hovercraftritten van het centrum voor openbaar vervoer en een met sparren gemarkeerd spoor voor quads en sneeuwscooters. Jarno Laur, burgemeester van de gemeente Tartu, zei dat de klassieke ijsweg vooral bedoeld was geweest om de nieuwsgierigheid van mensen van het vasteland te bevredigen.

Onofficieel ijs is geen weg

Elke winter dat de zee bevriest, rijden mensen er toch op. In 2026 waarschuwde de Transportdienst specifiek tegen onofficiële sporen, zoals die naar Vormsi, die niemand controleert, en noemde hij rijden op een ijsweg die niet is geopend levensgevaarlijk. De officiële wegen bestaan juist omdat iemand die ochtend in het ijs heeft geboord en iemand het spoor in de gaten houdt. Daarbuiten doet niemand dat.

Voor vertrek

Bouw geen reis rond een ijsweg. IJswegen gaan maar in sommige winters open, vaak maar een week of twee, en ze kunnen binnen enkele uren dichtgaan. In 2026 luidde het eigen advies van de dienst in januari dat er geen zouden komen. Ben je in een koude februari in West-Estland, beschouw een open ijsweg dan als geluk.

Controleer de actuele status. De Transportdienst maakt elke ochtend bekend welke wegen opengaan, en de actuele status staat op de ijswegenkaart van Tark Tee, zijn verkeersinformatiedienst. Op de pagina over ijswegen staat duidelijk wanneer de wegen voor het seizoen zijn gesloten.

De veerboot is de normale manier om over te steken. De eilandveerboten zijn ijsklasse en varen volgens de Transportdienst het hele jaar, en als een ijsweg dicht is, steek je zo over. IJs kan ze nog steeds hinderen, zoals laag water en zee-ijs in 2026 deden, dus raadpleeg de veerdienst voordat je vertrekt.

Neem de juiste auto mee. In 2026 lag de grens op 2,5 ton. Lage auto’s hadden het moeilijk op ruw ijs, en sommige werden teruggestuurd. Tank voordat je het vasteland verlaat; op Vormsi raakte de brandstof in 2026 soms op.

Gordel los, blijf rijden, houd afstand. Gordels los, deuren vrij, twee minuten ertussen bij de start, 250 meter op het ijs, en óf onder de 25 km/u óf tussen 40 en 70. Stop niet, en ga helemaal niet het ijs op tenzij de weg officieel open is.