Trollstigen: elf haarspeldbochten de trollenladder op

Op 31 juli 1936 vertrok in Valldal een colonne van vierentwintig auto’s, over een nieuwe weg de berg over en via elf haarspeldbochten omlaag het Isterdalen in. Koning Haakon VII opende die dag de nieuwe verbinding tussen Sunnmøre en Romsdal; de plechtigheid zelf vond plaats in het Grand Hotel in Åndalsnes. De weg kreeg de naam Trollstigvegen – de weg van de trollenladder.

Negentig jaar later rijden er volgens de lokale krant Åndalsnes Avis in een kort zomerseizoen zo’n miljoen mensen per jaar met de auto of de bus op en neer. De afgelopen jaren ging het verhaal echter vooral over de rotsen erboven.

Een pad waar koeien vielen

Al lang voordat er een weg was, trokken mensen over deze berg. Åndalsnes Avis herinnert er in een stuk over de geschiedenis van de route aan dat van 1533 tot 1875 in Devold de markt van Romsdal werd gehouden, en dat het steilste deel van de oversteek simpelweg „Stigen” heette – de ladder. Er zijn veel verhalen over koeien die in de Stigfossen verdwenen, schrijft de krant, en een paard naar beneden leiden gold als een echt huzarenstuk.

In 1893 vroeg het provinciebestuur de Noorse wegbeheerder Statens vegvesen om naar het stuk bij Stigen te kijken. Een ruiterpad, ontworpen door afdelingsingenieur Nils Hovdenak, werd in 1905 begonnen, en in 1913 was het grootste deel van het oude pad verbeterd tot een ruiterpad van 1,2 tot 1,8 meter breed. Veel van het oorspronkelijke tracé is er nog. Nasjonale turistveger, de beheerder van de Noorse nationale toeristische routes, schrijft dat delen van het oude lastdierenpad nog zichtbaar zijn en te voet kunnen worden gelopen; Åndalsnes Avis voegt eraan toe dat enkele blootgestelde stukken inmiddels met kettingen zijn beveiligd.

Twintig jaar naar boven

Op 20 juni 1916 trok het Storting, het Noorse parlement, het eerste geld uit voor een rijweg: 250.000 kronen voor een traject van 41 kilometer van Holsbrua in het Valldal naar Soggebrua in het Romsdalen. Store norske leksikon, de Noorse nationale encyclopedie, noemt 1916 als het jaar waarin het werk begon.

De politiek had meer tijd nodig. Volgens Åndalsnes Avis eindigde het debat pas op 23 juni 1925, toen de provincieraad van Møre besloot de autoweg aan te leggen – met 34 tegen 31 stemmen. De weg zou 1,8 miljoen kronen kosten, waarvan de staat 90 procent betaalde.

Wat er uiteindelijk kwam, was smal. Toen de weg in 1936 klaar was, was hij volgens Åndalsnes Avis drie tot vier meter breed; sindsdien is hij verbreed, op sommige plekken tot zes meter, en heeft hij minstens negentien passeerplaatsen. Het grootste deel is in de rots uitgehakt en opgeblazen, en de haarspeldbochten hebben een diameter van ongeveer tien meter.

Elf bochten, elf namen

Elk van de elf haarspeldbochten heeft een naam, ontleend aan de mensen of de ploegen die de weg hebben aangelegd. Åndalsnes Avis noemt er drie: Arthur Langdal, Martin Uri en Anton Fiva.

Ruim tachtig jaar lang was elke naam die van een man. In 2020 kreeg de achtste bocht – die direct boven de brug over de waterval – de naam Nikkasvingen, naar Nikoline „Nikka” Myren Grønning, die in de jaren dertig voor de wegwerkers had gekookt. Ze was 103. De Noorse omroep NRK meldde dat ze de eerste vrouw was naar wie een bocht van de Trollstigen werd vernoemd, als vertegenwoordiger van alle kampkoks wier werk nooit was erkend. Ze zei tegen NRK dat de eer de vrouwen gold. In 2022 werd nog een bocht vernoemd, naar David Grøvdal, als erkenning voor 46 jaar onderhoud aan de weg.

De Stigfossen en de brug

Halverwege de klim steekt de weg de Stigfossen over. Store norske leksikon schat de totale val van de waterval op zo’n 320 meter, waarvan bijna 180 loodrecht.

De weg gaat eroverheen via de Stigfossbrua, een stenen boogbrug. Structurae, de internationale databank van bouwwerken, dateert hem op 1935, het jaar voordat de weg openging.

Bovenaan bereikt de weg het plateau en daarna zijn hoogste punt, het Alnesreset, volgens Store norske leksikon op 868 meter.

Een gebouw voor de rand

Decennialang liep je voor het uitzicht gewoon naar de rand.

Dat veranderde met de toeristische route. In 2012 kreeg het plateau een complete reeks gebouwen en platforms van het architectenbureau Reiulf Ramstad Arkitekter, met Multiconsult als landschapsarchitect. Nasjonale turistveger beschrijft een hoofdgebouw met een café en een informatiecentrum, en een tweede, heuvelvormig gebouw met servicevoorzieningen, een kiosk en een souvenirwinkel, dat ook als dijk dient tegen de rivier de Istra als die hoog staat. Het designtijdschrift Wallpaper meldde dat het bezoekerscentrum in het laatste weekend van juni 2012 openging.

Het hoofdplatform steekt volgens Nasjonale turistveger uit over een rand met een loodrechte val van zo’n 200 meter naar de haarspeldbochten beneden, met uitkijkpunten voor zowel de waaghalzen als de voorzichtigen. Vanwege het klimaat werd gekozen voor staal en beton.

Helemaal eens was het klimaat het daar niet mee. Met Pasen 2022, meldde NRK, kwam er een grote lawine van de berg Bispen die het café op het plateau raakte. Toen de wegploegen van de provincie na de winter de weg kwamen vrijmaken, troffen ze het gebouw vol sneeuw aan, met gebroken glas en meubilair, en schade aan de weg en de vangrails. „Skisporen in het café zijn nogal ongebruikelijk”, zei bouwleider Roar Vikhagen van de provincie tegen NRK. De lawine was neergekomen op een plek waar nog nooit iemand er een had gezien.

De rotsen boven de weg

In juni 2024 was de weg pas tien dagen open toen er een steen van de berghelling kwam die door het raam van een auto sloeg en op de passagiersstoel belandde. Op 20 juni, nadat geologen de plek hadden onderzocht, sloot de provincie de Trollstigen voor de rest van het jaar. Het hoofd provinciale wegen, Ole Jan Tønnesen, zei tegen NRK dat ze moesten stoppen voordat iemand het leven zou verliezen. Het plateau bleef bereikbaar vanaf de kant van Valldal; de haarspeldbochten niet.

De regering stak 40 miljoen kronen in noodmaatregelen tegen steenslag, en de provincie, die eigenaar is van de weg, legde er nog 10 miljoen bij. Het werk begon in juli 2024 met een greppel om vallend gesteente op te vangen en ging verder met het schoonmaken en vastzetten van een losse rotswand bij Kjelstadlinja. Op 11 juli 2025 om 10:00 uur ging de Trollstigen na ruim een jaar weer open. Volgens NRK kostte het werk 50 miljoen kronen.

Daarmee was het niet voorbij. In het najaar van 2025 werden de rotsinsnijdingen schoongemaakt en geïnspecteerd. Op 16 september 2026 meldde NRK dat de weg tussen Trollstigfoten in het Isterdalen en het plateau vanaf maandag 28 september van maandag tot en met vrijdag tussen 07:00 en 18:00 uur dicht zou gaan, voor maximaal vier weken, zodat er bouten, ankers en netten konden worden aangebracht in de rotsinsnijdingen ten westen van de Stigfossbrua. In het weekend blijft de weg open, en het plateau is nog steeds bereikbaar vanuit Valldal.

De weg voorgoed beveiligen kost meer. De provincie heeft permanente maatregelen onderzocht die 247 tot 305 miljoen kronen kosten, afhankelijk van hoe lang de weg tijdens het werk dicht zou zijn. Om dat te betalen stemde de provincieraad op 21 april 2026 met 35 tegen 11 stemmen voor tol op de Trollstigen. Het voorstel dat NRK in maart 2026 beschreef, ging uit van 150 kronen bij elk van twee tolstations, bij Øvstestølen en in het Isterdalen – 300 kronen voor een tocht over de berg – met inning vanaf ongeveer de zomer van 2028, voor zo’n vijftien jaar.

Edmund Meyer runt het café en de camping. Bij de negentigste verjaardag van de weg schreef de krant Romsdals Budstikke dat zijn grootvader hier boven begon met het serveren van eten en samen met koning Haakon VII de Trollstigen opende; Meyer zei tegen de krant dat iedereen de kans moet krijgen de weg te beleven. Toen de weg in 2025 weer openging, vertelde hij NRK dat hij leningen had moeten afsluiten en twee tot drie jaar nodig verwachtte om het verlies in te halen.

Voor vertrek

Seizoen. In de winter is de Trollstigen dicht. Volgens Fjord Norway is hij normaal open van half mei tot oktober of november, afhankelijk van wanneer de winter terugkeert. Nasjonale turistveger noemt als vroegste sluiting in zijn overzicht 5 oktober, als laatste 7 december, en als laatste opening 12 juni. In 2026 ging de weg op 27 april om 12:00 uur open, volgens NRK de vroegste opening ooit; het vorige record was 8 mei.

Najaar 2026. Vanaf 28 september zijn de haarspeldbochten maximaal vier weken lang op werkdagen van 07:00 tot 18:00 uur dicht voor werk tegen steenslag, en ’s avonds en in het weekend open. Controleer vóór vertrek de wegstatus bij Statens vegvesen; bij slecht weer kan de weg ook op korte termijn dichtgaan.

Bussen en lange voertuigen. Volgens Nasjonale turistveger geldt op het traject Trollstigen een lengtebeperking voor bussen, met een maximum van 13,3 meter. Vroeger lag de grens op 12,4 meter; in 2011 werden bussen tot 13,1 meter met een meesturende achteras volgens NRK bij wijze van proef toegelaten.

Nog geen tol. Fjord Norway vermeldt de weg als tolvrij. De provincie heeft voor tol gestemd, maar volgens NRK zou de inning rond de zomer van 2028 kunnen beginnen.

Op weg naar Geiranger. Op de route vanuit Bergen ligt de Trollstigen tussen Åndalsnes en Valldal; vanuit Valldal gaat de weg verder naar de veerboot Linge–Eidsdal en via de Adelaarsweg omlaag naar de Geirangerfjord.