Trollstigen: jedenaście serpentyn w górę Drabiny Trolla

31 lipca 1936 roku z Valldal wyruszyła kolumna dwudziestu czterech samochodów – nową drogą przez górę, a potem jedenastoma serpentynami w dół, do Isterdalen. Tego dnia król Haakon VII oddał do użytku trasę łączącą Sunnmøre z Romsdal; sama uroczystość odbyła się w Grand Hotelu w Åndalsnes. Drodze nadano nazwę Trollstigvegen – „droga Drabiny Trolla”.

Dziewięćdziesiąt lat później, jak podaje lokalna gazeta Åndalsnes Avis, w ciągu krótkiego letniego sezonu wjeżdża nią i zjeżdża, samochodem lub autobusem, około miliona osób rocznie. W ostatnich latach więcej mówi się jednak o skale, która wznosi się nad drogą.

Ścieżka, z której spadało bydło

Ludzie przechodzili przez tę górę na długo przed powstaniem drogi. Åndalsnes Avis w artykule o historii trasy przypomina, że w latach 1533–1875 w Devold odbywał się targ romsdalski, a najbardziej stromy odcinek przejścia nazywano po prostu „Stigen”, czyli „drabina”. Jak pisze gazeta, krąży wiele opowieści o krowach, które przepadły w Stigfossen, a sprowadzenie konia na dół uchodziło podobno za prawdziwy wyczyn.

W 1893 roku władze okręgu zwróciły się do norweskiego urzędu dróg publicznych, Statens vegvesen, o zbadanie odcinka Stigen. Budowę drogi konnej, zaprojektowanej przez inżyniera rejonowego Nilsa Hovdenaka, rozpoczęto w 1905 roku, a do 1913 roku większość starej ścieżki przebudowano w drogę o szerokości od 1,2 do 1,8 metra. Spora część pierwotnego traktu przetrwała do dziś. Nasjonale turistveger, instytucja zarządzająca norweskimi narodowymi trasami turystycznymi, podaje, że fragmenty dawnego szlaku jucznego są nadal widoczne i wciąż można nimi przejść; Åndalsnes Avis dodaje, że niektóre eksponowane odcinki zabezpieczono dziś łańcuchami.

Dwadzieścia lat na szczyt

20 czerwca 1916 roku Storting, norweski parlament, przyznał pierwsze środki na drogę kołową: 250 000 koron na 41-kilometrowy odcinek z Holsbrua w Valldal do Soggebrua w Romsdalen. Store norske leksikon, norweska encyklopedia narodowa, podaje rok 1916 jako początek prac.

Decyzje polityczne zapadały dłużej. Według Åndalsnes Avis debata zakończyła się dopiero 23 czerwca 1925 roku, gdy rada okręgu Møre stosunkiem głosów 34 do 31 zdecydowała o budowie drogi samochodowej. Droga miała kosztować 1,8 miliona koron, z czego 90 procent miało pokryć państwo.

Droga, która powstała, była wąska. Gdy ukończono ją w 1936 roku, miała – jak pisze Åndalsnes Avis – od trzech do czterech metrów szerokości; później została poszerzona, miejscami do sześciu metrów, a dziś ma co najmniej dziewiętnaście mijanek. Większą część trasy wykuto i wysadzono w litej skale, a nawroty serpentyn mają około dziesięciu metrów średnicy.

Jedenaście zakrętów, jedenaście nazw

Każda z jedenastu serpentyn nosi nazwę upamiętniającą ludzi lub brygady, które budowały drogę. Åndalsnes Avis wymienia trzy z nich: Arthur Langdal, Martin Uri i Anton Fiva.

Przez ponad osiemdziesiąt lat wszystkie nazwy były męskie. W 2020 roku ósma serpentyna – ta tuż nad mostem nad wodospadem – otrzymała nazwę Nikkasvingen, na cześć Nikoline „Nikka” Myren Grønning, która w latach 30. gotowała dla robotników drogowych. Miała wtedy 103 lata. NRK podało, że była pierwszą kobietą, której imieniem nazwano zakręt na Trollstigen, i że reprezentuje wszystkie obozowe kucharki, których pracy nikt nie docenił. Ona sama powiedziała NRK, że to wyróżnienie dla kobiet. W 2022 roku kolejny zakręt nazwano imieniem Davida Grøvdala, w uznaniu 46 lat, które poświęcił utrzymaniu drogi.

Stigfossen i most

W połowie wysokości droga przecina Stigfossen. Według Store norske leksikon wodospad ma łącznie około 320 metrów wysokości, z czego blisko 180 przypada na pionowy spadek.

Droga przekracza go kamiennym mostem łukowym Stigfossbrua. Structurae, międzynarodowa baza danych obiektów budowlanych, datuje most na 1935 rok – rok przed otwarciem drogi.

Na górze droga wyprowadza na płaskowyż, a następnie do swojego najwyższego punktu, Alnesreset, położonego według Store norske leksikon na wysokości 868 metrów.

Budynek na krawędzi

Przez dziesięciolecia, żeby podziwiać widok, po prostu podchodziło się do krawędzi.

Zmieniło się to wraz z powstaniem narodowej trasy turystycznej. W 2012 roku na płaskowyżu stanął cały zespół budynków i platform zaprojektowany przez pracownię Reiulf Ramstad Arkitekter; za architekturę krajobrazu odpowiadało Multiconsult. Nasjonale turistveger opisuje główny budynek z kawiarnią i punktem informacji turystycznej oraz drugi, przypominający kopiec, w którym mieszczą się zaplecze usługowe, kiosk i sklep z pamiątkami – i który zarazem stanowi barierę chroniącą przed wezbraną rzeką Istra. Magazyn designerski Wallpaper informował, że centrum dla zwiedzających zostanie otwarte w ostatni weekend czerwca 2012 roku.

Według Nasjonale turistveger główna platforma widokowa wysuwa się poza krawędź, za którą skalna ściana opada pionowo o około 200 metrów, ku serpentynom w dole; są na niej miejsca widokowe zarówno dla śmiałków, jak i dla ostrożnych. Użyto stali i betonu – materiałów wybranych z myślą o tutejszym klimacie.

Klimat miał jednak własne zdanie. Jak podało NRK, w Wielkanoc 2022 roku z góry Bispen zeszła duża lawina i uderzyła w kawiarnię na płaskowyżu. Kiedy okręgowe ekipy drogowe przyjechały po zimie oczyścić drogę, zastały budynek pełen śniegu, potłuczonego szkła i mebli, a także uszkodzoną drogę i bariery. „Ślady nart w środku kawiarni to raczej rzadki widok” – powiedział NRK Roar Vikhagen, kierownik budowy z ramienia okręgu. Lawina zeszła w miejscu, gdzie nikt wcześniej żadnej nie widział.

Skała nad drogą

W czerwcu 2024 roku droga była otwarta zaledwie od dziesięciu dni, gdy ze zbocza spadł kamień, przebił szybę samochodu i wylądował na fotelu pasażera. 20 czerwca, po tym jak geolodzy obejrzeli miejsce, okręg zamknął Trollstigen do końca roku. Szef dróg okręgowych Ole Jan Tønnesen powiedział NRK, że należało to przerwać, zanim ktoś zginie. Na płaskowyż wciąż można było dojechać od strony Valldal; serpentynami – już nie.

Rząd przeznaczył 40 milionów koron na awaryjne zabezpieczenia przed spadającymi skałami, a okręg, do którego należy droga, dołożył kolejne 10 milionów. Prace zaczęto w lipcu 2024 roku od wykopania rowu wychwytującego spadające kamienie; następnie oczyszczono i zabezpieczono niestabilną ścianę skalną w Kjelstadlinja. Po ponad roku, 11 lipca 2025 roku o 10:00, Trollstigen otwarto ponownie. Według NRK koszt prac wyniósł 50 milionów koron.

Na tym się nie skończyło. Jesienią 2025 roku oczyszczono i skontrolowano wykopy skalne. 16 września 2026 roku NRK poinformowało, że od poniedziałku 28 września, przez najwyżej cztery tygodnie, droga między Trollstigfoten w Isterdalen a płaskowyżem będzie zamykana od poniedziałku do piątku w godzinach 07:00–18:00, aby w wykopach skalnych na zachód od Stigfossbrua można było zamontować kotwy, pręty i siatki. W weekendy droga pozostaje otwarta, a na płaskowyż nadal można dojechać z Valldal.

Trwałe zabezpieczenie drogi to znacznie większy wydatek. Okręg przeanalizował stałe rozwiązania wyceniane na kwoty od 247 do 305 milionów koron, w zależności od tego, jak długo droga byłaby zamknięta w czasie prac. Aby je sfinansować, rada okręgu 21 kwietnia 2026 roku opowiedziała się stosunkiem głosów 35 do 11 za wprowadzeniem opłat na Trollstigen. Propozycja, którą NRK opisało w marcu 2026 roku, zakładała opłatę 150 koron na każdej z dwóch bramek – w Øvstestølen i w Isterdalen – czyli 300 koron za przejazd; pobór miałby ruszyć około lata 2028 roku i trwać mniej więcej piętnaście lat.

Edmund Meyer prowadzi kawiarnię i kemping. Z okazji dziewięćdziesięciolecia drogi gazeta Romsdals Budstikke napisała, że to jego dziadek zaczął tu wydawać posiłki i był obecny przy otwarciu Trollstigen przez króla Haakona VII; Meyer powiedział gazecie, że każdy powinien mieć okazję poznać tę drogę. Kiedy w 2025 roku drogę ponownie otwarto, opowiadał NRK, że musiał zaciągnąć kredyty, i szacował, że odrobienie strat zajmie mu od dwóch do trzech lat.

Zanim wyruszysz

Sezon. Zimą Trollstigen jest zamknięta. Fjord Norway podaje, że droga jest zwykle otwarta od połowy maja do października lub listopada, w zależności od tego, kiedy nadejdzie zima. Według Nasjonale turistveger najwcześniejsze odnotowane zamknięcie przypadło na 5 października, a najpóźniejsze na 7 grudnia; najpóźniejsze otwarcie – na 12 czerwca. W 2026 roku drogę otwarto w południe 27 kwietnia – według NRK było to najwcześniejsze otwarcie, odkąd prowadzi się zapisy; dotychczasowy rekord przypadał na 8 maja.

Jesień 2026. Przez najwyżej cztery tygodnie od 28 września serpentyny są zamknięte w dni robocze od 07:00 do 18:00 z powodu prac zabezpieczających przed spadającymi skałami; wieczorami i w weekendy są otwarte. Przed wyjazdem sprawdź komunikaty Statens vegvesen o stanie drogi; przy złej pogodzie może ona zostać zamknięta z krótkim wyprzedzeniem.

Autobusy i długie pojazdy. Według Nasjonale turistveger na odcinku Trollstigen obowiązuje limit długości autobusów: maksymalnie 13,3 metra. Wcześniej limit wynosił 12,4 metra; w 2011 roku, jak podało NRK, na próbę dopuszczono autobusy ze skrętną tylną osią o długości do 13,1 metra.

Na razie bez opłat. Fjord Norway podaje, że przejazd drogą jest bezpłatny. Okręg zagłosował za wprowadzeniem opłat, ale według NRK ich pobór mógłby się rozpocząć około lata 2028 roku.

W drodze do Geiranger. Na trasie z Bergen Trollstigen leży między Åndalsnes a Valldal; z Valldal droga prowadzi dalej do przeprawy promowej Linge–Eidsdal, a potem Drogą Orłów w dół, do Geirangerfjordu.