De Atlantische Oceaanweg: acht kilometer over de scheren

Op 7 juli 1989 knipte minister van Verkeer William Engseth het lint door van een weg waartegen veel mensen bezwaar hadden gemaakt. Hij liep 8.274 meter van Vevang op het vasteland naar Averøya, het eiland aan de overkant van de monding van de Kornstadfjord, en sprong over stenen dammen en bruggen van eilandje naar eilandje en van scheer naar scheer. Hij verving de veerboot tussen Ørjavik en Tøvik. Hij kreeg de naam Atlanterhavsvegen – de Atlantische Oceaanweg.

De zee waar hij op uitkijkt is de Hustadvika, een stuk open kust dat de autojournalisten van Klikk in een geschiedenis van de weg een van de gevaarlijkste wateren van Noorwegen noemen. In 2019 viel daar bij slecht weer de motorkracht uit op het cruiseschip Viking Sky, met 1.373 mensen aan boord. Op een kalme zomerdag is de weg een prettige rit tussen twee kleine stadjes. In een storm uit het noordwesten is het iets heel anders.

Een spoorlijn die er nooit kwam

De lijn over de eilanden werd eerst getrokken voor een spoorweg. In het begin van de twintigste eeuw waren er plannen voor een lijn langs deze kust; volgens Wikipedia koos de provincieraad er in 1921 een buitenroute voor, en koos het parlement in 1935 in plaats daarvan voor een lijn naar Åndalsnes. Lokalhistoriewiki, de Noorse wiki voor lokale geschiedenis, vermeldt dat de spoorplannen voor de route dat jaar definitief in de ijskast gingen.

Het idee keerde terug als weg. De planning begon in de jaren zeventig, en in 1970 werd een bedrijf opgericht om de tol te innen: Atlanterhavsveien AS.

Goedgekeurd met één stem

Niet iedereen wilde hem. Klikk meldt dat de wegendirecteur van Møre og Romsdal het project niet aanbeval: hij verwachtte zo weinig verkeer dat de tol nauwelijks het personeel in het tolhuisje zou betalen. Milieuorganisaties waren sceptisch, en de lokale belangstelling was lauw. Het dagelijks bestuur van de provincie keurde het project goed met een meerderheid van één stem.

Het werk begon op 1 augustus 1983. Volgens Klikk kostte het zes jaar en twaalf orkanen om hem af te maken. De weg kostte 122 miljoen kronen, in het geld van 1989. Wikipedia schrijft, met het regionale toeristenbureau als bron, dat een kwart daarvan werd geleend op toekomstige tolinkomsten, een kwart uit werkgelegenheidsgeld kwam en de helft uit rijkssubsidies voor wegen.

De bruggen

De meeste bronnen – waaronder Visit Norway en Store norske leksikon – zeggen dat de weg over acht bruggen gaat. Officieel zijn het er zeven: Statens vegvesen, de Noorse wegbeheerder, telt de Hulvågbrua als één brug met één naam, maar sommigen tellen hem als twee, en daar komt de achtste waarschijnlijk vandaan. Toen de Noorse rijksdienst voor cultureel erfgoed, Riksantikvaren, de weg als beschermd monument aanwees, noemde het beschermingsbesluit er zeven, van de Klipabrua in het westen tot de Litllauvøybrua in het oosten. Ze zijn allemaal van beton. Volgens het besluit:

• De Klipabrua (1985) is 119 meter lang en overspant de Vevangstraumen.
• De Hulvågbrua (1987) is 208 meter lang, met negen overspanningen.
• De Myrbærholmbrua (1987) is 87 meter lang. In 2010 kwamen er aan beide kanten stalen visbruggen bij.
• De Storseisundbrua (1988) is 260 meter lang, in drie overspanningen.
• De Geitøybrua (1988) en de Storlauvøybrua (1988) zijn allebei 45 meter lang.
• De Litllauvøybrua (1988) is 116 meter lang, in vijf overspanningen, met een doorvaarthoogte van zo’n 10 meter.

Het beschermingsbesluit noemt het ontwerp zelf sober: bochten en doorvaarthoogtes werden door de functie bepaald. Wat het spectaculair maakt, is de plek – helemaal aan de rand van de open zee, waar de weg deels het vlakke land volgt en deels in bochten over dammen tussen de eilandjes slingert. Het uitgesproken doel van het besluit is de weg te bewaren als voorbeeld van een kustweg uit de jaren tachtig, en de beleving ervan te behouden, zowel vanaf het land als vanaf zee.

De Storseisundbrua

De brug op de foto’s is de Storseisundbrua. Riksantikvaren beschrijft hem als een brug gebouwd in vrije uitbouw – segment voor segment naar buiten gebouwd, zonder ondersteuning van onderaf tijdens de bouw. Hij stijgt steil naar een doorvaarthoogte van zo’n 23 meter, zodat grotere schepen eronderdoor kunnen. Van opzij lijkt het alsof de weg de lucht in klimt en dan ophoudt. Fjord Norway noemt hem de meest gefotografeerde plek van de route.

In juni 2019 filmde een tweede filmploeg op de weg voor de James Bondfilm No Time to Die, met een Aston Martin V8 Vantage, meldde de fansite MI6-HQ.

Vijf jaar te vroeg afbetaald

Over het verkeer zat de wegendirecteur ernaast. De tol zou vijftien jaar lang worden geheven. Hij werd in juni 1999 afgeschaft, na tien jaar, omdat er veel meer mensen over de weg reden dan voorspeld. Klikk meldt net geen 605.000 voertuigpassages in 2015 en 657.000 in 2019 – waarvan 320.000 tussen mei en augustus.

In 2005 won de weg Århundrets byggverk, het Noorse „bouwwerk van de eeuw”, een publieksverkiezing die NRK en de bouwsector organiseerden om te vieren dat de unie met Zweden honderd jaar eerder was ontbonden. Volgens Teknisk Ukeblad kreeg de weg bijna een derde van de ruim 40.000 stemmen, vóór de Svinesundbruggen, en reikte kroonprins Haakon de prijs uit.

Stoppen onderweg

De Atlantische Oceaanweg is het hart van een langere nationale toeristische route, de Atlanterhavsvegen van Nasjonale turistveger, die over 36 km van Bud naar Kårvåg loopt. De stopplaatsen langs de route zijn berekend op het weer.

Op Eldhusøya, bij de Storseisundbrua, loopt een verhoogd wandelpad rond het eilandje. Fjord Norway geeft de lengte op als 550 meter; volgens Nasjonale turistveger is het elke dag van het jaar open, net als de toiletten. De architecten waren Ghilardi+Hellsten. Bij de Myrbærholmbrua vissen mensen vanaf de stalen bruggen aan weerszijden van de weg. Op Geitøya is een grote parkeerplaats, met korte wandelingen naar de heuveltoppen en een visserspad onder de brug.

Op het stuk richting Bud staat het uitzichtplatform van Askevågen aan het eind van een golfbreker. De glazen wanden, zegt Nasjonale turistveger, zijn er ter bescherming tegen het weer en het opspattende water.

Als de zee eroverheen slaat

De toeristenbureaus verkopen de stormen net zo goed als de zomer. Visit Norway zet een kalme zomerrit tegenover „een door schuim besproeide rit in een storm uit het noordwesten”. Fjord Norway zegt dat de weg 365 dagen per jaar open is, „en in de winter is hij misschien wel het dramatischst”, en waarschuwt dat er bij storm zout water over de weg kan spatten.

Af en toe gaat de weg dicht. Op 25 januari 2008, meldde de lokale krant Tidens Krav, was hij bij storm een paar uur afgesloten – vooral vanwege de wind dwars over het wegdek, die gevaarlijk was voor grotere voertuigen, en minder vanwege de golven. Op 29 januari 2016, tijdens een volgende storm, meldde de krant dat de Atlantische Oceaanweg en alle bruggen in Kristiansund dicht waren.

Voor vertrek

Geen tol. De weg zelf is sinds juni 1999 tolvrij. Voor de Atlantische Oceaantunnel (Atlanterhavstunnelen) tussen Kristiansund en Averøy, eind 2009 geopend, moest vroeger tol worden betaald – 102 kronen voor een auto. Dat stopte op 1 juli 2020, toen het laatste bemande tolstation van Noorwegen werd weggehaald, meldde Teknisk Ukeblad.

Het hele jaar open. Er is geen seizoenssluiting. Controleer bij storm vóór vertrek het weer en de wegstatus bij Statens vegvesen, en reken op harde zijwind op de bruggen; Nasjonale turistveger waarschuwt vooral fietsers.

Campers. Toiletten van campers en caravans mogen niet worden geleegd in de toiletten van de rustplaatsen. Nasjonale turistveger noemt loospunten in Kårvåg, Vevang, Eide, Bud, Kristiansund en Molde.

Onderweg. Op onze driedaagse route van Kristiansund naar Molde krijgt de Atlantische Oceaanweg een eigen dag, tussen een nacht op Averøy en de rit verder naar Molde.