Droga Atlantycka: osiem kilometrów przez wysepki i szkiery

7 lipca 1989 roku minister transportu William Engseth przeciął wstęgę na drodze, przeciwko której budowie wielu się sprzeciwiało. Biegła przez 8 274 metry z Vevang na stałym lądzie na Averøyę, wyspę po drugiej stronie ujścia Kornstadfjordu, przeskakując z wysepki na wysepkę i ze szkiera na szkier po kamiennych nasypach i mostach. Zastąpiła prom między Ørjavik a Tøvik. Nadano jej nazwę Atlanterhavsvegen – Droga Atlantycka.

Morze, ku któremu jest zwrócona, to Hustadvika – odcinek otwartego wybrzeża, który dziennikarze motoryzacyjni Klikk w artykule o historii drogi nazywają jednym z najniebezpieczniejszych akwenów Norwegii. W 2019 roku wycieczkowiec Viking Sky z 1 373 osobami na pokładzie stracił tam przy złej pogodzie napęd. W spokojny letni dzień droga to przyjemna przejażdżka między dwoma małymi miastami. W czasie sztormu z północnego zachodu to coś zupełnie innego.

Kolej, która nigdy nie powstała

Linię przez wyspy po raz pierwszy wytyczono z myślą o kolei. Na początku XX wieku istniały plany poprowadzenia torów wzdłuż tego wybrzeża; według Wikipedii rada okręgu wybrała dla nich w 1921 roku trasę zewnętrzną, a w 1935 roku parlament opowiedział się zamiast tego za linią do Åndalsnes. Lokalhistoriewiki, norweska wiki historii lokalnej, odnotowuje, że w tym samym roku plany kolejowe dla tej trasy ostatecznie odłożono.

Pomysł powrócił jako droga. Planowanie rozpoczęło się w latach 70., a spółkę, która miała pobierać opłaty, Atlanterhavsveien AS, założono w 1970 roku.

Zatwierdzona jednym głosem

Nie wszyscy jej chcieli. Klikk podaje, że dyrektor drogowy okręgu Møre og Romsdal nie rekomendował projektu: spodziewał się tak małego ruchu, że opłaty ledwie wystarczyłyby na pensje obsługi punktu poboru. Organizacje ekologiczne były sceptyczne, a lokalne zainteresowanie – letnie. Zarząd okręgu przyjął projekt większością jednego głosu.

Prace ruszyły 1 sierpnia 1983 roku. Według Klikk ukończenie drogi zajęło sześć lat i dwanaście huraganów. Kosztowała 122 miliony koron według wartości pieniądza z 1989 roku. Wikipedia, powołując się na regionalną organizację turystyczną, podaje, że jedną czwartą tej kwoty pożyczono pod zastaw przyszłych opłat, jedna czwarta pochodziła ze środków na tworzenie miejsc pracy, a połowa z państwowych funduszy drogowych.

Mosty

Większość źródeł – w tym Visit Norway i Store norske leksikon – podaje, że droga przekracza osiem mostów. Oficjalnie jest ich siedem: norweski zarząd dróg Statens vegvesen liczy Hulvågbrua jako jeden most o jednej nazwie, choć niektórzy liczą go jako dwa, i stąd zapewne bierze się ten ósmy. Kiedy norweski urząd ochrony zabytków, Riksantikvaren, objął drogę ochroną jako zabytek, w decyzji wymieniono siedem, od Klipabrua na zachodzie po Litllauvøybrua na wschodzie. Wszystkie są betonowe. Według tego dokumentu:

• Klipabrua (1985) ma 119 metrów długości i przekracza Vevangstraumen.
• Hulvågbrua (1987) ma 208 metrów długości i dziewięć przęseł.
• Myrbærholmbrua (1987) ma 87 metrów długości. W 2010 roku po obu jego stronach dobudowano stalowe pomosty wędkarskie.
• Storseisundbrua (1988) ma 260 metrów długości i trzy przęsła.
• Geitøybrua (1988) i Storlauvøybrua (1988) mają po 45 metrów długości.
• Litllauvøybrua (1988) ma 116 metrów długości, pięć przęseł i prześwit żeglugowy około 10 metrów.

Decyzja o ochronie nazywa sam projekt powściągliwym: łuki i wysokości prześwitów wyznaczyła funkcja. Spektakularne jest miejsce – na samej krawędzi otwartego morza, gdzie droga częściowo biegnie po płaskim lądzie, a częściowo wije się po nasypach przez wysepki. Deklarowanym celem ochrony jest zachowanie drogi jako przykładu nadmorskiej drogi z lat 80. oraz zachowanie wrażeń, jakie daje zarówno od strony lądu, jak i od strony morza.

Storseisundbrua

Most ze zdjęć to Storseisundbrua. Riksantikvaren opisuje go jako most budowany metodą nawisową – wysuwany na zewnątrz segment po segmencie, bez podparcia od dołu w trakcie budowy. Wznosi się stromo do prześwitu żeglugowego około 23 metrów, tak by pod spodem mogły przepływać większe statki. Z boku wygląda, jakby droga wspinała się w niebo i nagle się urywała. Fjord Norway nazywa go najczęściej fotografowanym miejscem na trasie.

W czerwcu 2019 roku druga ekipa zdjęciowa filmu o Jamesie Bondzie No Time to Die kręciła na drodze sceny z Astonem Martinem V8 Vantage – jak podał serwis fanów MI6-HQ.

Spłacona pięć lat przed terminem

Dyrektor drogowy mylił się co do ruchu. Opłaty miały być pobierane przez piętnaście lat. Zniesiono je w czerwcu 1999 roku, po dziesięciu, bo drogą jeździło znacznie więcej osób, niż prognozowano. Klikk podaje niespełna 605 000 przejazdów pojazdów w 2015 roku i 657 000 w 2019 roku – z czego 320 000 między majem a sierpniem.

W 2005 roku droga wygrała Århundrets byggverk, norweski plebiscyt na „budowlę stulecia”, zorganizowany przez NRK i branżę budowlaną z okazji stulecia rozwiązania unii ze Szwecją. Teknisk Ukeblad podał, że zdobyła prawie jedną trzecią spośród ponad 40 000 głosów, wyprzedzając mosty Svinesund, a nagrodę wręczył następca tronu, książę Haakon.

Postoje na drodze

Droga Atlantycka jest środkowym odcinkiem dłuższej narodowej trasy turystycznej – Atlanterhavsvegen w sieci Nasjonale turistveger – która biegnie 36 km z Bud do Kårvåg. Miejsca postoju wzdłuż niej zbudowano z myślą o pogodzie.

Na Eldhusøyi, przy Storseisundbrua, wysepkę okrąża podniesiona kładka. Fjord Norway podaje jej długość jako 550 metrów; według Nasjonale turistveger jest otwarta każdego dnia w roku, podobnie jak toalety. Zaprojektowała ją pracownia Ghilardi+Hellsten. Przy Myrbærholmbrua ludzie łowią ryby ze stalowych pomostów po obu stronach drogi. Na Geitøyi jest duży parking, krótkie ścieżki na wzgórza i ścieżka wędkarska pod mostem.

Na odcinku w stronę Bud platforma widokowa w Askevågen stoi na końcu falochronu. Jej szklane ściany, jak podaje Nasjonale turistveger, mają chronić przed pogodą i bryzgami fal.

Gdy morze przelewa się przez drogę

Organizacje turystyczne reklamują sztormy równie chętnie jak lato. Visit Norway zestawia spokojną letnią przejażdżkę z „podróżą w pianie fal podczas sztormu z północnego zachodu”. Fjord Norway pisze, że droga jest otwarta 365 dni w roku, „a zima to być może czas, kiedy jest najbardziej dramatyczna”, i ostrzega, że podczas sztormów słona woda może przelewać się przez jezdnię.

Czasami drogę się zamyka. 25 stycznia 2008 roku, jak podała lokalna gazeta Tidens Krav, była zamknięta na kilka godzin podczas sztormu – głównie z powodu wiatru wiejącego w poprzek jezdni, niebezpiecznego dla większych pojazdów, a nie z powodu fal. 29 stycznia 2016 roku, w czasie kolejnego sztormu, gazeta poinformowała, że zamknięto Drogę Atlantycką i wszystkie mosty w Kristiansund.

Zanim wyruszysz

Bez opłat. Sama droga jest bezpłatna od czerwca 1999 roku. Tunel Atlantycki (Atlanterhavstunnelen) między Kristiansund a Averøy, otwarty pod koniec 2009 roku, był dawniej płatny – 102 korony za samochód osobowy. Skończyło się to 1 lipca 2020 roku, kiedy zlikwidowano ostatni obsługiwany przez ludzi punkt poboru opłat w Norwegii, jak podał Teknisk Ukeblad.

Otwarta przez cały rok. Droga nie jest zamykana sezonowo. Podczas sztormu przed wyjazdem sprawdź prognozę pogody i komunikaty Statens vegvesen o stanie drogi i licz się z silnym bocznym wiatrem na mostach; Nasjonale turistveger szczególnie ostrzega rowerzystów.

Kampery. Toalet chemicznych z kamperów i przyczep kempingowych nie wolno opróżniać w toaletach na miejscach postoju. Nasjonale turistveger wymienia stacje zrzutu nieczystości w Kårvåg, Vevang, Eide, Bud, Kristiansund i Molde.

Po drodze. Na naszej trzydniowej trasie z Kristiansund do Molde Droga Atlantycka ma osobny dzień – między noclegiem na Averøy a dalszą jazdą do Molde.