De kustweg van Amalfi: een richel uitgehakt in een rotswand

Op 2 februari 2021, rond half tien ’s ochtends, kwam de berg boven Amalfi in beweging. Op de helling van Vagliendola kwam een aardverschuiving op gang, die naast de Matteo Camera-tunnel op de kustweg terechtkwam en een deel van de weg meesleurde. Amalfi was in tweeën gedeeld. Negen bewoners werden per helikopter in veiligheid gebracht; er vielen geen doden. Op 24 april ging de weg weer open.

In dat ene voorval zit de hele kustweg van Amalfi: een smalle richel, uitgehakt in een rotswand, die plaatsen aaneenrijgt die nooit met het oog op een weg zijn gebouwd.

Trappen en muilezelpaden

Het grootste deel van hun geschiedenis waren de plaatsen aan deze kust op zee gericht. Tussen de 9e en de 11e eeuw was Amalfi een zeerepubliek. UNESCO, dat de kust in 1997 op de Werelderfgoedlijst zette, beschrijft een landschap dat gevormd is door die macht en door ‘een samensmelting van oosterse en westerse invloeden’. Over land waren er trappen voor korte afstanden en muilezelpaden voor langere – volgens UNESCO de smalle bergpaden die ‘van oudsher boerderijen en dorpen met elkaar verbonden’. Het toerismeportaal Discover Campania voegt daaraan toe dat de bewoners over die paden ook landinwaarts vluchtten wanneer de Saracenen aan land kwamen.

Een weg voor de verjaardag van een koning

De eerste serieuze plannen, uit de 18e eeuw, betroffen een weg landinwaarts via Agerola. In 1811 gaf Joachim Murat, Napoleons koning van Napels, zijn goedkeuring aan een weg van Amalfi via Atrani en Minori naar Maiori, en vandaar over de bergen, via Tramonti en de pas van Chiunzi, richting Napels. De aanleg begon rond 1815, maar in de jaren 1820 was alleen het stuk van Amalfi naar Maiori berijdbaar.

De knoop werd doorgehakt door de Bourbonkoning Ferdinand II, die instemde met de goedkopere route rond Capo d’Orso naar Vietri en Salerno. Hier spreken de bronnen elkaar tegen. De Italiaanse Wikipedia noemt 1835 als het jaar van zijn besluit, maar vermeldt ook dat de werkzaamheden van 1832 tot 1850 duurden; de lokale krant Il Vescovado houdt het op ‘tussen 1832 en 1850’. De opening is beter gedocumenteerd: de Italiaanse Wikipedia en de schrijfster Laura Thayer, in een stuk over het jubileum van de weg, dateren de inwijding van het traject van Vietri naar Amalfi allebei op 12 januari 1853 – de verjaardag van Ferdinand II. Volgens Thayer heette de weg destijds de Strada Ferdinandea della Costiera di Amalfi.

Ten westen van Amalfi kwam de weg er pas later. Thayer plaatst de verlenging naar Positano en verder naar Meta, aan de kant van Sorrento, in het begin van de jaren 1890; een tweede bron voor die datering hebben we niet gevonden. De fotografen die in die jaren gezichten op Italië aan reizigers verkochten, onder wie Giorgio Sommer in Napels, namen ook de nieuwe weg in hun repertoire op.

In 1953, een eeuw na de opening, werd de weg een staatsweg: de SS163 Amalfitana. Il Vescovado publiceerde een foto uit de zomer van 1962 waarop arbeiders bij Laurito, net buiten Positano, het wegdek gereedmaken voor het asfalteren.

Een weg zonder ruimte

De Amalfitana loopt over ongeveer vijftig kilometer van Meta naar Vietri sul Mare. Volgens ANAS, de Italiaanse beheerder van de staatswegen, kunnen twee grote voertuigen elkaar op veel plaatsen niet passeren en is de weg op sommige plekken smaller dan zes meter. Bij Furore overspant de weg, via een brug zo’n dertig meter boven zee, de monding van een smalle kloof: de Fiordo di Furore.

Furore staat bekend als ‘het stadje dat er niet is’, omdat de huizen verspreid tegen de berghelling liggen. Roberto Rossellini woonde hier en draaide er Amore met Anna Magnani; in haar vroegere woning heeft het stadje een museum aan haar gewijd.

Bij Atrani loopt de weg over een rij bogen, vlak boven het strand, dwars over de monding van de vallei van de Dragone. Verder naar het oosten, rond Capo d’Orso, passeert hij de vuurtoren, op het traject waar de Bourbons voor kozen.

Even en oneven

Omdat er op de weg geen ruimte is, rantsoeneert ANAS het verkeer. Op grond van ANAS-verordening 340/2019, die gebaseerd is op mobiliteitsafspraken die bij de prefectuur van Salerno zijn ondertekend, gelden er tussen Vietri sul Mare en Positano beperkingen voor auto’s, afhankelijk van het laatste cijfer van hun kenteken. De regel geldt van 10.00 tot 18.00 uur. De gemeente Praiano formuleert het ondubbelzinnig: op even datums mogen auto’s met een kenteken dat op een even cijfer eindigt niet rijden; op oneven datums geldt hetzelfde voor oneven cijfers. Sommige websites geven de regel precies andersom weer – vertrouw op de gemeenten, niet op die sites.

Voor grote touringcars gelden aparte beperkingen, op grond van een tweede ANAS-verordening, 337/2019. In april 2022 verwierp de regionale administratieve rechtbank beroepen die waren ingesteld tegen zowel de even-onevenregel als de beperkingen voor touringcars, zo meldde Positano Notizie.

Voor vertrek

De kentekenregel in 2026. Volgens de gemeente Praiano en het toeristische district Costa d’Amalfi geldt de regel dagelijks van 30 maart tot 6 april; dagelijks rond de feestdagen in april en mei (van 25 april tot 2 mei – volgens de mededeling van Amalfi vanaf 24 april); in het weekend van 30–31 mei en op zaterdagen, zondagen en feestdagen in juni en juli; dagelijks van 1 augustus tot 30 september; en op zaterdagen, zondagen en feestdagen in oktober. Vóór 10.00 en na 18.00 uur geldt er geen beperking. De mededeling van de gemeente Amalfi zelf noemt alleen de voorjaarsdata. De data worden elk jaar opnieuw vastgesteld, dus raadpleeg de mededelingen van de gemeenten voordat je plannen maakt.

Wie is vrijgesteld? Motoren en scooters, inwoners van de kustgemeenten en van Agerola, voertuigen met een gehandicaptenkaart als de kaarthouder zelf meerijdt, taxi’s en huurauto’s met chauffeur, en voertuigen van de hulpdiensten. Hotelgasten met een reservering zijn ook vrijgesteld, maar alleen voor de heenrit op de dag van aankomst en de terugrit op de dag van vertrek. Hetzelfde geldt voor werknemers met een arbeidscontract, uitsluitend voor ritten voor hun werk, en voor eigenaren van een tweede woning met een verklaring van de gemeente.

De andere weg langs de kust. Rederij Travelmar onderhoudt bootverbindingen tussen Salerno, Vietri, Cetara, Maiori, Minori, Atrani, Amalfi en Positano.