Droga wzdłuż Wybrzeża Amalfitańskiego: półka wykuta w klifie

2 lutego 2021 roku, około wpół do dziesiątej rano, góra nad Amalfi nie wytrzymała. Ze zbocza Vagliendola zeszło osuwisko, runęło na nadmorską drogę przy tunelu Matteo Camera i porwało część jezdni. Amalfi zostało przecięte na pół. Dziewięcioro mieszkańców ewakuowano śmigłowcem; nikt nie zginął. Drogę ponownie otwarto 24 kwietnia.

W tej jednej historii zawiera się wszystko, co trzeba wiedzieć o drodze wzdłuż Wybrzeża Amalfitańskiego: to wąska półka wykuta w klifie, na którą nanizano miasteczka, których nikt nigdy nie budował z myślą o drodze.

Schody i ścieżki dla mułów

Przez większą część swoich dziejów miasteczka na tym wybrzeżu żyły zwrócone ku morzu. W IX–XI wieku Amalfi było republiką morską. UNESCO, które wpisało wybrzeże na swoją listę w 1997 roku, opisuje tutejszy krajobraz jako ukształtowany przez tę morską potęgę i przez „połączenie wpływów wschodnich i zachodnich”. Na lądzie krótsze odległości pokonywano schodami, dłuższe – ścieżkami dla mułów. UNESCO opisuje je jako wąskie górskie ścieżki, które „historycznie łączyły gospodarstwa i wsie”. Portal turystyczny Discover Campania dodaje, że tymi samymi ścieżkami ludzie uciekali w głąb lądu, gdy do brzegu przybijali Saraceni.

Droga na urodziny króla

Pierwsze poważne plany pojawiły się w XVIII wieku i dotyczyły drogi prowadzącej w głąb lądu, przez Agerolę. W 1811 roku Joachim Murat, napoleoński król Neapolu, zatwierdził budowę drogi z Amalfi przez Atrani i Minori do Maiori, a stamtąd przez góry – przez Tramonti i przełęcz Chiunzi – w stronę Neapolu. Prace ruszyły około 1815 roku, ale do lat 20. XIX wieku udało się oddać do użytku jedynie odcinek z Amalfi do Maiori.

Decydujące słowo należało jednak do burbońskiego króla Ferdynanda II, który zatwierdził tańszy wariant: trasę wokół Capo d’Orso do Vietri i Salerno. W tym miejscu źródła się rozchodzą. Włoska Wikipedia podaje, że król podjął decyzję w 1835 roku, a zarazem twierdzi, że prace trwały od 1832 do 1850 roku; lokalna gazeta Il Vescovado pisze jedynie „między 1832 a 1850 rokiem”. Data otwarcia jest lepiej udokumentowana: zarówno włoska Wikipedia, jak i pisarka Laura Thayer w tekście napisanym z okazji rocznicy drogi podają, że odcinek z Vietri do Amalfi zainaugurowano 12 stycznia 1853 roku, w urodziny Ferdynanda II. Według Thayer droga nosiła wówczas nazwę Strada Ferdinandea della Costiera di Amalfi.

Na zachód od Amalfi droga powstała później. Thayer datuje jej przedłużenie do Positano i dalej do Mety, po stronie Sorrento, na początek lat 90. XIX wieku; nie znaleźliśmy drugiego źródła, które potwierdzałoby tę datę. Fotografowie sprzedający w tamtych latach podróżnym widoki Włoch – wśród nich Giorgio Sommer z Neapolu – uczynili nową drogę jednym ze swoich ulubionych motywów.

W 1953 roku, sto lat po otwarciu, trasa otrzymała status drogi państwowej jako SS163 Amalfitana. Gazeta Il Vescovado opublikowała zdjęcie z lata 1962 roku, na którym robotnicy przygotowują podbudowę pod asfalt w pobliżu Laurito, niedaleko Positano.

Wszędzie ciasno

Amalfitana liczy około pięćdziesięciu kilometrów i biegnie z Mety do Vietri sul Mare. ANAS, włoska państwowa agencja drogowa, podaje, że w wielu miejscach dwa duże pojazdy nie mogą się na niej minąć, a miejscami droga ma mniej niż sześć metrów szerokości. W Furore przekracza ujście wąskiego wąwozu Fiordo di Furore mostem, który wznosi się około trzydziestu metrów nad morzem.

Furore nazywane jest „miasteczkiem, którego nie ma”, bo jego domy są rozrzucone po górskim zboczu. Mieszkał tu Roberto Rossellini, który nakręcił w Furore Amore z Anną Magnani; w dawnym domu aktorki działa dziś poświęcone jej muzeum.

W Atrani droga przekracza ujście doliny Dragone po ciągu arkad wzniesionych tuż nad plażą. Dalej na wschód, za Capo d’Orso, na odcinku wytyczonym z woli Burbonów, mija latarnię morską.

Parzyste i nieparzyste

Skoro miejsca jest tak mało, ANAS reglamentuje ruch. Na mocy zarządzenia ANAS nr 340/2019, opartego na porozumieniach w sprawie mobilności podpisanych w prefekturze Salerno, ruch samochodów między Vietri sul Mare a Positano jest ograniczony w zależności od ostatniej cyfry numeru rejestracyjnego. Ograniczenie obowiązuje w godzinach 10:00–18:00. Gmina Praiano wyjaśnia to jednoznacznie: w dni parzyste nie mogą jeździć samochody, których numer rejestracyjny kończy się cyfrą parzystą; w dni nieparzyste to samo dotyczy cyfr nieparzystych. Niektóre strony internetowe opisują tę zasadę na odwrót. Wierzyć należy gminom, a nie tym stronom.

Dla dużych autokarów osobne ograniczenia wprowadza kolejne zarządzenie ANAS, nr 337/2019. Jak poinformowało Positano Notizie, w kwietniu 2022 roku regionalny sąd administracyjny oddalił skargi na te ograniczenia – zarówno na zasadę parzystych i nieparzystych numerów, jak i na limity dla autokarów.

Przed wyjazdem

Zasada tablic rejestracyjnych w 2026 roku. Według gminy Praiano i dystryktu turystycznego Costa d’Amalfi zasada obowiązuje: codziennie od 30 marca do 6 kwietnia; codziennie w okresie kwietniowo-majowych świąt (od 25 kwietnia do 2 maja, a według komunikatu Amalfi od 24 kwietnia); w weekend 30–31 maja oraz w soboty, niedziele i święta w czerwcu i lipcu; codziennie od 1 sierpnia do 30 września, a także w soboty, niedziele i święta w październiku. Poza godzinami 10:00–18:00 ograniczeń nie ma. Komunikat gminy Amalfi obejmuje tylko terminy wiosenne. Terminy są co roku ustalane od nowa, dlatego planując podróż, należy sprawdzić komunikaty gmin.

Kogo nie obowiązuje zakaz. Motocykli i skuterów, mieszkańców gmin wybrzeża i Ageroli, pojazdów z kartą parkingową osoby niepełnosprawnej, jeśli przewożą jej posiadacza, taksówek i samochodów wynajmowanych z kierowcą oraz pojazdów uprzywilejowanych. Zwolnieni są również goście hotelowi z rezerwacją, ale wyłącznie na dojazd do hotelu w dniu przyjazdu i na drogę powrotną w dniu wyjazdu. Zwolnienie obejmuje też osoby zatrudnione na podstawie umowy – tylko w przejazdach związanych z pracą – oraz właścicieli domów wakacyjnych, którzy mają zaświadczenie wydane przez gminę.

Inna droga wzdłuż wybrzeża. Promy przedsiębiorstwa Travelmar łączą drogą morską Salerno, Vietri, Cetarę, Maiori, Minori, Atrani, Amalfi i Positano.