Transalpina: Droga Królewska, o której każdy mówi co innego

Na przełęczy Urdele, na wysokości 2145 metrów w górach Parâng, Transalpina wznosi się wyżej niż jakakolwiek inna droga w Rumunii – mniej więcej o sto metrów wyżej niż słynny Transfăgărășan. Przez większą część ubiegłego stulecia prawie nikt nią nie jeździł. Była szutrowym traktem, z którym radziły sobie tylko pojazdy terenowe, a jeszcze wcześniej ścieżką pasterzy.

Co do tego wszyscy są zgodni. W niemal każdej innej sprawie związanej z jej historią źródła się różnią.

Jedna droga, trzy historie powstania

Najstarsza wersja głosi, że zbudowali ją Rzymianie. Rada Okręgu Gorj przytacza ją na swoich stronach turystycznych, choć z zastrzeżeniem: „niektóre źródła twierdzą”, że po raz pierwszy zbudowały ją rzymskie legiony podczas wojen z Dakami. Broszura turystyczna wydana przez miasto Novaci idzie jeszcze dalej i nazywa ją najstarszą drogą krajową w Europie. Nie znaleźliśmy na to żadnego potwierdzenia w źródłach archeologicznych. Najlepiej traktować to jako miejscową tradycję.

Bez żadnych zastrzeżeń rada okręgu stwierdza natomiast, że trasa zaczęła swój żywot jako ścieżka pasterska, znana pod niezbyt pochlebną nazwą Poteca Dracului, czyli Diabelska Ścieżka. Broszura z Novaci datuje szlaki transhumancji przez te góry na XVI wiek; pasterze z Novaci wciąż z nich korzystają.

Dziś droga nosi nazwę Drumul Regelui, czyli Droga Królewska. Jaki król i kiedy – zależy od źródła:

• Dziennik Adevărul w 2007 roku przypisywał jej budowę królowi Ferdinandowi, który – jak pisał – już w 1914 roku dostrzegł strategiczne znaczenie tego terenu i kazał wykuć w skale górską drogę. W czasie I wojny światowej zaopatrywano nią front, a potem popadła w ruinę.
• Broszura z Novaci przypisuje ją Carolowi II: prace – jak czytamy – zlecono w 1934 roku na wniosek premiera Gheorghe Tătărescu, a drogę otwarto w 1935 roku. Pieniędzmi zarządzał miejscowy bank spółdzielczy Banca Populară „Gilortul”, a mieszkańcy Novaci budowali ją „własnymi rękami, końmi i wozami”.
• Rada Okręgu Gorj także wskazuje Carola II, któremu droga była potrzebna dla artylerii górskiej ciągniętej przez konie, ale otwarcie datuje na 1939 rok. Według niej Tătărescu przejechał trasę konno w towarzystwie dwudziestu jeźdźców z Novaci, na czele których stał wiejski nauczyciel Ion D. Giurgiulan. Podczas uroczystego otwarcia Carol II osobiście przejechał całą drogę samochodem terenowym, a obok niego siedział przyszły król Mihai.

Podobnie jest z udziałem Niemców. Według miejscowych przekazów niemieccy żołnierze ulepszyli drogę podczas I wojny światowej, natomiast artykuł w Adevărul z 2011 roku mówi o II wojnie. Żadne ze źródeł, do których dotarliśmy, nie powołuje się na archiwa w przypadku którejkolwiek z tych wersji, dlatego nie rozstrzygamy, która jest prawdziwa.

Siedemdziesiąt lat szutru

To, co nastąpiło później, nie budzi wątpliwości. W 2011 roku Adevărul pisał o drodze praktycznie porzuconej od ponad siedemdziesięciu lat, przejezdnej tylko dla pojazdów terenowych. Kiedy ta sama gazeta pisała o niej w 2007 roku, droga była „w większości nieutwardzona, z zaledwie śladami asfaltu”, a dziennik radził wybrać się na nią rowerem.

Zmiana przyszła szybko i sporo kosztowała. 5 września 2008 roku zarząd dróg podpisał z firmą budowlaną Romstrade umowę o wartości 1,23 mld lei plus VAT na modernizację DN67C z Bengești przez Novaci, Rânca i Obârșia Lotrului do Sebeș. Według Adevărul koszt wynosił 385 mln euro, czyli około 2,6 mln euro za kilometr. W sierpniu 2011 roku droga była – jak informowała gazeta – gotowa mniej więcej w 98 procentach; między Rânca a Obârșia Lotrului brakowało jeszcze około siedmiu kilometrów asfaltu.

Kontrakt miał swój ciąg dalszy w sądzie. W jednej sprawie, dotyczącej prac i materiałów zafakturowanych w latach 2009 i 2010, ale niedostarczonych, właściciel firmy Nelu Iordache oraz urzędnicy regionalnej dyrekcji dróg w Krajowej zostali uniewinnieni z powodu przedawnienia. W drugiej, dotyczącej klauzuli, na mocy której rozliczano się z wykonawcą wekslami według zmiennego kursu walutowego, Iordache został skazany na sześć lat za współudział w nadużyciu stanowiska; wyrok uprawomocnił się w listopadzie 2021 roku.

Najwyżej położona droga w Rumunii

DN67C liczy 148 kilometrów i biegnie od Bengești do Sebeș. Wysokość jej najwyższego punktu, przełęczy Urdele, podaje się zwykle na 2145 metrów; jedno ze źródeł mówi o 2141. Według Rady Okręgu Argeș najwyższy punkt Transfăgărășanu leży na wysokości 2034 metrów, więc niezależnie od tego, którą liczbę przyjąć, Transalpina wznosi się wyżej.

Odcinek wysokogórski biegnie przez góry Parâng obok kurortu Rânca, położonego na wysokości 1600 metrów. Rânca była kurortem górskim na długo przed wyasfaltowaniem drogi: według broszury z Novaci w samym tylko 1934 roku przyjechało tu 1052 turystów, a domki, w których nocowali, zbudowano za pieniądze tego samego banku spółdzielczego z Novaci. (Zresztą sama broszura podaje dwie różne daty budowy pierwszych domków: 1930 i 1937.)

Za przełęczą droga schodzi przez las do skrzyżowania w Obârșia Lotrului i biegnie dalej na północ, do Sebeș.

Wciąż droga pasterzy

Stada nigdy stąd nie zniknęły. Pasterze z Novaci wciąż przepędzają owce przez góry dawnymi szlakami, a w Stâna Ștefanu, około osiemnastu kilometrów za Rânca i dziesięć przed Obârșia Lotrului, rodzinna bacówka stała się miejscem postoju dla podróżnych.

Zanim wyruszysz

To droga letnia, a terminy jej otwarcia co roku są inne. Zarząd dróg CNAIR zamyka odcinek wysokogórski, gdy psuje się pogoda, i otwiera go ponownie, gdy stopnieje śnieg. W 2025 roku z powodu „zamieci, lawin, spadających kamieni, osuwisk i gołoledzi” odcinek między Rânca a Obârșia Lotrului zamknięto 30 września, a dalszy fragment, do Curpăt, 16 października. W 2026 roku cały odcinek od Rânca do Curpăt otwarto ponownie 29 maja.

Na odcinku wysokogórskim nie wolno jeździć nocą. W 2026 roku droga między Rânca a Curpăt była otwarta do końca czerwca od 09:00 do 20:00, a od 1 lipca od 07:00 do 21:00; poza tymi godzinami pozostawała zamknięta. Obowiązuje ograniczenie prędkości do 30 km/h, a pojazdy o masie powyżej 3,5 tony mają zakaz wjazdu. CNAIR może zamknąć drogę z niewielkim wyprzedzeniem z powodu mgły, burz, lawin lub spadających kamieni.

Nie zaczepiaj niedźwiedzi. Gdy w 2025 roku ponownie otwierano drogi górskie, dyrektor CNAIR Cristian Pistol zaapelował do kierowców, by nie szukali kontaktu z niedźwiedziami: „niedźwiedzie to dzikie zwierzęta”.