North Coast 500: de roadtrip die werd bedacht

De meeste grote wegen in deze serie zijn aangelegd door een keizer, een koning of een leger. De North Coast 500 is helemaal niet aangelegd. Vrijwel elke mijl ervan bestond al. Nieuw in 2015 waren de naam – en een kaart die de wegen in het hoge noorden van Schotland samenvoegde tot één lus van 516 mijl, met Inverness als begin- en eindpunt.

Het werkte. In 2026 schatte een economisch onderzoek de waarde van de route op bijna honderd miljoen pond per jaar. Uit hetzelfde onderzoek bleek dat de meeste mensen die langs de route wonen, de schade zien die hij aanricht.

Een route op papier

Het idee kwam van het North Highland Initiative, een liefdadigheidsorganisatie die volgens haar eigen website koning Charles III als beschermheer heeft. Toen The Scotsman op 2 maart 2015 over het plan berichtte, noemde de krant de route „het geesteskind” van een initiatief dat „door prins Charles was opgezet om het gebied onder de aandacht te brengen”, en vergeleek hem met Route 66 en de Great Ocean Road in Australië. De voorzitter van het initiatief, David Whiteford, beloofde „een ervaring van 500 mijl, met meer dan 500 dingen om te doen”; de voorzitter van VisitScotland, Mike Cantlay, zag „geen reden waarom NC500 niet net zo populair zou kunnen worden” als Route 66.

Vóór de lancering hadden de organisatoren het Moffat Centre van Glasgow Caledonian University gevraagd het idee te toetsen. De managing director van de route, Tom Campbell, zei later dat het centrum „ons een proof of concept leverde… Ze concludeerden dat het van wereldwijde betekenis zou zijn, en dat gaf ons het vertrouwen om het te lanceren.”

De precieze lanceringsdatum is moeilijk vast te stellen: de route werd in maart 2015 aangekondigd, en de lokale krant, de John O’Groat Journal, schreef die zomer dat hij in mei officieel was gelanceerd. In augustus meldde dezelfde krant al dat het reismagazine Now Travel de drie maanden oude route op de vijfde plaats had gezet in een ranglijst van kustroadtrips wereldwijd – net achter de Pacific Coast Highway.

De oudste weg op de nieuwste route

De route mag dan nieuw zijn, de beroemdste weg ervan is dat niet. Bealach na Bà, de Pass of the Cattle, klimt vanaf Tornapress over de bergen naar Applecross. Voordat het een weg was, was het een pad, gebruikt door monniken en later door veedrijvers. Volgens een artikel in The Scotsman uit 2020 begon een aannemer op 4 mei 1818 aan het werk en was de weg in 1822 klaar. De aanleg viel onder een regeling waarbij de overheid 75 procent betaalde en de grondeigenaar de rest. Volgens de plaatselijke overlevering, schrijft hetzelfde artikel, hield de eerste aannemer het drie maanden vol voordat hij „krankzinnig werd”.

The Scotsman en Countryfile noemen allebei een hoogte van 2.054 voet, ongeveer 626 meter. Op de steilste stukken loopt de helling op tot 20 procent. Het bord aan de voet van de pas is volgens The Scotsman mogelijk het enige in het land dat waarschuwt dat de weg ongeschikt kan zijn voor leerling-automobilisten.

Eén auto breed

Een groot deel van de North Coast 500 bestaat uit eenstrookswegen: één rijstrook voor beide richtingen, met uitwijkplaatsen. De Highway Code draagt bestuurders op „een uitwijkplaats aan uw linkerkant op te rijden, of te wachten tegenover een uitwijkplaats aan uw rechterkant”, en „waar mogelijk voorrang te geven aan weggebruikers die bergopwaarts rijden”. De beheerder van de route vult dat aan met eigen aanwijzingen: uitwijkplaatsen zijn gemarkeerd met een wit ruitvormig of vierkant bord; ze zijn niet bedoeld om te parkeren; rijd niet in colonne; en rijd niet harder dan dat u binnen de helft van de afstand die u vrij overziet, tot stilstand kunt komen.

Aan de noordwestkust steekt de route via de Kylesku Bridge een zeearm over, passeert de ruïne van Ardvreck Castle aan Loch Assynt en bereikt de zeegrot bij Smoo, net buiten Durness. Daarna buigt hij af naar het oosten en loopt langs de noordkust van Schotland naar John o’ Groats.

Wat het succes teweegbracht

De eerste volledige evaluatie kwam in 2019. Het Moffat Centre stelde vast dat de route in 2018 £22,89 miljoen had bijgedragen aan de economie van de noordelijke Highlands en goed was voor 180 voltijdbanen (fte). De kamerbezetting in het gebied was gestegen van 52 procent in 2014 naar 78 procent, en de gemiddelde kamerprijs van £46 naar £82.

De tweede volgde in mei 2026: een studie van BiGGAR Economics, in opdracht van het bedrijf dat de route nu beheert. Het rapport schatte de waarde van de route in 2025 op £98,8 miljoen, goed voor ongeveer 1.335 banen. Ongeveer een derde van de reizigers reist met een campervan of camper. Ook peilde het rapport wat de mensen die langs de route wonen, ervan vinden.

• 85 procent van de bewoners ziet „vaak” of „dagelijks” zwerfafval; iets meer dan de helft zegt hetzelfde over menselijke uitwerpselen.
• Meer dan de helft ziet heel vaak gevaarlijk rijgedrag – tegenover minder dan een op de tien bezoekers.
• 61 procent was het sterk oneens met de stelling dat het bedrijf in het belang van het gebied handelt.

Het rapport vermeldt ook dat de reisgids Fodor’s de route in 2025 op zijn „No List” zette, een lijst met plekken die reizigers vanwege overtoerisme worden afgeraden. Clare Winskill, executive chair van het bedrijf, zei tegen STV dat de kritiek van de bewoners „iets is waar we hard aan moeten werken om daar verandering in te brengen”. Highland Council liet weten dat hij de mogelijkheid van een toeristenbelasting onderzocht.

De raad draaide toen al een tijd op voor de kosten van de drukte. In 2021 trok hij £1,5 miljoen uit voor bezoekersmanagement en nam hij access rangers in dienst. Tot half augustus van dat jaar hadden zij in de hele Highland-regio – niet alleen langs de route – ongeveer 5.500 tenten buiten officiële terreinen geteld, 2.276 vuurtjes en bijna 2.000 plekken waar mensen hun behoefte in de open lucht hadden gedaan.

Eén cijfer uit het rapport van 2026 spreekt boekdelen: slechts ongeveer een op de vijf bezoekers had van de North Coast 500 gehoord via het bedrijf dat de route op de markt brengt. Bijna een derde kende hem via mond-tot-mondreclame.

Voor vertrek

Tijd. De beheerder van de route raadt minstens vijf dagen aan, bij voorkeur zeven of meer, en noemt het vooraf reserveren van accommodatie essentieel, ook in de winter.

Grote voertuigen. De beheerder raadt bestuurders van campers die groter zijn dan een standaard omgebouwde VW T5 – ongeveer 16 tot 18 voet lang – af om over Bealach na Bà (neem in plaats daarvan de A832) of de B869 bij Drumbeg (neem de A894) te rijden.

Kamperen. Het Schotse recht op wildkamperen geldt niet voor motorvoertuigen. Daktenten zijn alleen toegestaan op officiële campings, en overnachten op een officiële parkeerhaven langs de weg mag alleen als alles in het voertuig blijft.

Knutten en bereik. Neem van juni tot september een insectenwerend middel mee en zorg voor een routebeschrijving: er zijn lange stukken zonder telefoonbereik.