North Coast 500: trasa, którą wymyślono

Większość wielkich dróg z tej serii zbudowali cesarze, królowie albo armie. North Coast 500 nie zbudował nikt. Niemal każda jej mila istniała już wcześniej. Nowością w 2015 roku była nazwa – oraz mapa, która połączyła drogi dalekiej północy Szkocji w jedną pętlę o długości 516 mil, z początkiem i końcem w Inverness.

Pomysł chwycił. W 2026 roku analiza ekonomiczna wyceniła trasę na prawie sto milionów funtów rocznie. Z tego samego badania wynika jednak, że większość mieszkańców okolic trasy dostrzega szkody, które ona wyrządza.

Trasa narysowana na mapie

Pomysł wyszedł od North Highland Initiative, organizacji charytatywnej, której patronem – jak podaje jej strona internetowa – jest król Karol III. Opisując ten plan 2 marca 2015 roku, The Scotsman nazwał trasę „pomysłem” inicjatywy „założonej przez księcia Karola w celu promowania regionu” i porównał ją z Route 66 oraz australijską Great Ocean Road. Przewodniczący inicjatywy David Whiteford obiecywał „500 mil wrażeń i ponad 500 rzeczy do zrobienia”, a Mike Cantlay, przewodniczący VisitScotland, nie widział „żadnego powodu, dla którego NC500 nie miałaby się okazać równie popularna” jak Route 66.

Przed startem organizatorzy poprosili Moffat Centre przy Glasgow Caledonian University o ocenę pomysłu. Tom Campbell, dyrektor zarządzający trasą, mówił później, że ośrodek „dostarczył nam dowodów, że koncepcja ma sens… Uznali, że będzie miała znaczenie w skali światowej, co dało nam pewność, że warto ją uruchomić”.

Dokładną datę startu trudno ustalić: trasę ogłoszono w marcu 2015 roku, a lokalna gazeta John O’Groat Journal latem pisała, że oficjalnie wystartowała w maju. W sierpniu ta sama gazeta donosiła, że magazyn podróżniczy Now Travel umieścił istniejącą od trzech miesięcy trasę na piątym miejscu wśród nadmorskich tras samochodowych świata – tuż za Pacific Coast Highway.

Najstarsza droga na najnowszej trasie

Trasa jest wprawdzie nowa, ale jej najsłynniejszy odcinek – już nie. Bealach na Bà, czyli Przełęcz Bydła, prowadzi z Tornapress przez góry do Applecross. Zanim powstała tu droga, biegł tędy szlak, którym chodzili mnisi, a później poganiacze bydła. Według artykułu opublikowanego w The Scotsman w 2020 roku prace kontraktowe ruszyły 4 maja 1818 roku, a drogę ukończono w 1822 roku. Budowano ją w ramach programu, w którym rząd pokrywał 75 procent kosztów, a resztę – właściciel ziemski. Ten sam artykuł przytacza miejscowe podanie, według którego pierwszy wykonawca wytrzymał trzy miesiące, po czym „postradał zmysły”.

Według The Scotsman i Countryfile przełęcz leży na wysokości 2054 stóp, czyli około 626 metrów. Na najbardziej stromych odcinkach nachylenie sięga 20 procent. Znak u podnóża podjazdu to – jak zauważa The Scotsman – prawdopodobnie jedyny w kraju znak ostrzegający, że droga może nie być odpowiednia dla osób uczących się prowadzić samochód.

Na szerokość jednego auta

Znaczna część North Coast 500 to drogi jednopasowe: jeden pas dla obu kierunków ruchu i mijanki. Brytyjski kodeks drogowy (Highway Code) nakazuje kierowcom „zjechać na mijankę po lewej stronie albo zaczekać naprzeciwko mijanki po prawej” i „zawsze, gdy to możliwe, ustępować użytkownikom drogi jadącym pod górę”. Operator trasy dodaje do tego własne wskazówki: mijanki są oznaczone białym znakiem w kształcie rombu lub kwadratu i nie służą do parkowania; nie należy jechać w kolumnie, a prędkość trzeba dostosować tak, by móc się zatrzymać w połowie widocznego wolnego odcinka drogi.

Na północno-zachodnim wybrzeżu trasa przekracza morską zatokę (sea loch) mostem Kylesku Bridge, mija ruiny Ardvreck Castle nad Loch Assynt i dociera do morskiej jaskini Smoo pod Durness. Potem skręca na wschód i biegnie wzdłuż północnego skraju Szkocji do John o’ Groats.

Co przyniósł sukces

Pierwszą pełną ocenę przygotowano w 2019 roku. Moffat Centre ustaliło, że w 2018 roku trasa wniosła 22,89 mln funtów do gospodarki północnej części Highlands i zapewniała 180 miejsc pracy w przeliczeniu na pełne etaty. Obłożenie pokoi w regionie wzrosło z 52 procent w 2014 roku do 78 procent, a średnia cena pokoju – z 46 do 82 funtów.

Druga ocena ukazała się w maju 2026 roku; przygotowała ją firma BiGGAR Economics na zlecenie spółki, która obecnie zarządza trasą. Według niej w 2025 roku trasa była warta 98,8 mln funtów i zapewniała około 1335 miejsc pracy. Mniej więcej jedna trzecia podróżnych porusza się kamperem lub busem kempingowym. Autorzy zapytali też mieszkańców okolic trasy, co o niej sądzą.

• 85 procent mieszkańców widzi śmieci „często” lub „codziennie”; nieco ponad połowa mówi to samo o ludzkich odchodach.
• Ponad połowa bardzo często jest świadkiem niebezpiecznej jazdy; wśród odwiedzających – mniej niż co dziesiąty.
• 61 procent zdecydowanie nie zgodziło się ze stwierdzeniem, że spółka działa w najlepiej pojętym interesie okolicy.

W raporcie odnotowano też, że w 2025 roku przewodnik Fodor’s umieścił trasę na swojej „No List”, czyli liście miejsc, które odradza podróżnym ze względu na nadmierny ruch turystyczny. Clare Winskill, dyrektor generalna spółki, powiedziała STV, że krytyka ze strony mieszkańców to „coś, nad czym musimy ciężko pracować, żeby to zmienić”. Highland Council poinformowała, że rozważa wprowadzenie opłaty turystycznej.

Rada już wcześniej zaczęła ponosić koszty tej presji. W 2021 roku przeznaczyła 1,5 mln funtów na zarządzanie ruchem turystycznym i zatrudniła strażników (access rangers). Do połowy sierpnia tego roku w całym regionie Highland – nie tylko na trasie – naliczyli oni około 5500 namiotów rozbitych poza oficjalnymi polami namiotowymi, 2276 ognisk i blisko 2000 miejsc, w których ludzie załatwiali potrzeby fizjologiczne pod gołym niebem.

Wiele mówi jedna liczba z raportu z 2026 roku: tylko mniej więcej co piąty odwiedzający dowiedział się o North Coast 500 od promującej ją spółki. Niemal jedna trzecia dowiedziała się o niej pocztą pantoflową.

Przed wyjazdem

Czas. Operator trasy zaleca przeznaczyć na nią co najmniej pięć dni, a najlepiej siedem lub więcej, i podkreśla, że noclegi trzeba rezerwować z wyprzedzeniem – nawet zimą.

Duże pojazdy. Kierowcom kamperów większych niż standardowy VW T5 z zabudową (około 16–18 stóp długości) operator odradza przejazd przez Bealach na Bà (w zamian należy wybrać A832) oraz drogą B869 w Drumbeg (alternatywą jest A894).

Biwakowanie. Szkockie prawo do dzikiego biwakowania nie obejmuje pojazdów silnikowych. Namioty dachowe wolno rozkładać wyłącznie na oficjalnych kempingach, a na wyznaczonej zatoczce postojowej można nocować tylko pod warunkiem, że wszystko pozostaje wewnątrz pojazdu.

Meszki i zasięg. Od czerwca do września zabierz ze sobą środek odstraszający owady i miej przy sobie opis trasy: na długich odcinkach nie ma zasięgu telefonii komórkowej.